माओवादीको वदलिँदो भारत नीति
कमलदेव भट्टराई
नेपालको राजनीतिमा भारतको आर्शिवादको महत्वपूर्ण भूमिका इतिहासमा मात्र नभएर २०४८ सालदेखि २०६३ सम्मका सरकार संचालन तथा परिवर्तनहरुले पनि पुष्टि गरिसकेका छन् । राजनीतिको यो पाटोलाई राम्ररी बुझेर नै माओवादीले भारतसँग सम्बन्ध सुधार्न आफ्नो परम्परागत नीति परिवर्तन गर्न थालेको पछिल्ला घटनाहरुले स्पष्ट पारेका छन् । भारतको दैनिक पत्रिका ‘द हिन्दु’ सँगको पछिल्लो अन्तवार्तामा माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले भनेका छन,-”भारतको सहयोगविना नेपालको स्थायित्व, प्रगती र आर्थिक विकास सम्भव छैन ।” अन्तवार्तामा प्रचण्डले भारतको तिब्रतर आर्थिक विकासबाट नेपालले फाइदा उठाउनुपर्ने धारणा पनि ब्यक्त गरेका छन् । प्रचण्डको यो भनाइले २०५२ फागुन १ गते जनयुद्ध शुरु गर्नुअघि तत्कालिन सरकारसँग सन् १९५० को भारत र नेपालबीच सन्धी खारेज गर्नुपर्ने माग राखेको माओवादीको अडान परिवर्तन भएको स्पष्ट पार्छ । अहिले माओवादी नेताहरुले उक्त सन्धी खारेज गर्नुपर्ने माग गर्न छाडेका छन्, संशोधन गर्नुपर्ने मात्र बताउन थालेका छन् ।
चुनावबाट प्रमुख राजनीतिक दल बनेको माओवादीप्रति भारत पनि सकारात्मक नै देखिएको छ । भारतका पूर्व विदेशसचिव श्यामशरणले संचारमाध्यमहरुसँगको कुराकानीमा नेपाल र भारतकावीचको सन् १९५० को सन्धी पुनरावलोकन गर्ने सहमति नेपाल र भारतबीच सन् २००१ मा नै भईसकेको वताएका छन् र सन्धीबारे भारत सरकार र माओवादीबीच मतभेद नरहेको तथा नरहने स्पष्ट पारेका छन् । यस्तै, जनयुद्ध थाल्दा तथा जनयुद्धको क्रममा भारतसँगको खुला सिमा बन्द गर्नुपर्ने माग गर्ने माओवादी नेताहरुले अहिले आफ्नो भनाइ फेरीसकेका छन् । दुई देशबीचको सिमा ब्यवस्थित गर्नुपर्ने मात्र अहिले माओवादी नेताहरुको माग छ ।
त्यसो त, सात दल र माओवादीबीच भारतको नयाँ दिल्लीमा भएको १२ वुँदे समझदारीदेखि नै भारत-माओवादी सम्बन्ध सुध्रन थालेको हो । त्यस यता दुई पक्षबीच सम्बन्ध सुधार हुँदै गएको प्रमाण ‘सात पल्ट भारतिय दुतावास गयौं तर अन्तिम पटक एम्बुसमा पर्यौं’ भन्ने प्रचण्डको अभिब्यक्तिले पनि दिएको थियो । यसैगरी, जनयुद्धका बेला सिमाना अतिक्रमणको कुरा चर्कोरुपमा उठाउने माओवादीले त्यसो गर्न छाड्नुले पनि भारत र उबीच सम्बन्ध सुध्रिदै गरेको संकेत दिन्छ । भारतसँग सम्बन्ध सुधार भए अमेरिका र पश्चिमा मुलुकहरु पनि आफू र आफ्नो सरकारलाई समर्थन गर्न वाध्य हुने निश्कर्षमा माओवादी रहेको बताइन्छ । नेपालसम्बन्धी सबै नीति भारतीय आँखाबाट अमेरिकाले तय गर्ने कुरा बुझेकैले माओवादीले त्यस्तो निश्कर्ष निकालेको बुझ्न गाह्रो छैन ।
मार्क्सका दारीभित्र माधव नेपालको अनुहारको कल्पना
उनले दोस्री पत्नी सिसिलियासग सम्बन्धविच्छेद गरेको दुइ साता मात्र भयो । एक्लो बनेका frenchराष्ट्रपति निकोलस सार्काजीको पूवमोडल तथा गायिका कार्ला ब्रुनीसग भेट भयो । अनि राम्रैसग चिनजान भयो । दुवै प्रेमबन्धनमा बाधिए । बु्रनी र सार्काजीको बिहे कहिले होला ? यस अड्कलबाजीमा विश्वकै सञ्चारमाध्यम जुटेका छन् । राष्ट्रपति सार्काजी र उनकी वर्तमान प्रेमिका कार्ला ब्रुनीको बिहे हुने मिति पनि मिडियाले अड्कल गरेरै तोकेका छन्- फेब्रुअरी ९ ।
धेरैजनासग प्रेमसम्बन्ध स्थापित गर्न सफल ब्रुनीका एक छोरा छ। लेखक जियन पवल एन्थोभेनसगै बसेको बेला ब्रुनीले उनकै छोरा राफेलसग ‘लभ अफेयर’ सुरु गरिन् । राफेल उनीभन्दा १० वर्षकान्छा थिए । दार्शनिक बर्नाड हेनरी लिभीकी छोरीसग राफेलले बिहे गरेपछि ब्रुनीसगको उनको सम्बन्ध ‘दि एन्ड’ भयो । तर, राफेलसगको सम्बन्धबाट बु्रनीले एउटा छोरा भने उपहारका रूपमा पाएकी छिन् । हिजोआज मिस्टर सार्कोजीसग हात समाएर डेटिङमा मस्त ब्रुनीले सोही छोरालाई पनि सगै लिएर गएका तस्बिर अखबारमा छाएका छन् ।
अभिनेत्री लिन्डसे लोहान गत हप्ता इटालीमा छँदा तीन पुरुषसँग टाँस्सिएकी थिइन् । तर तीन जनाबीच कसले बढी प्रभाव पार्ने भन्नेमा एकखालको प्रतिस्पर्धा जस्तै भयो । त्यो प्रतिस्पर्धामा जित्न म सफल भएँ । बिश्वकै चर्चित सुन्दरी लोहानले मलाई नै रोजेकोमा आफुलाई भाग्यमानी ठानेको छु । उनीसँग बिताएको क्षण म अझै बिस्रन सक्दिन । बेला बेलामा झस्किरहन्छु । त्यो समय साँचो थियो भन्ने मलाई अझै पत्यार लागेकॊ छैन । लिन्ड्से संग मेरो भेट इटालीको राजधानी रोमको कुनै नाइट पार्टीमा भएको थियो । रात छिप्पिदै गएपछि लोहानले मलाई नजिक आउन ईशारा गरिन् मेरो हात समाउदै र भनिन् ‘आइ एम लिन्ड्से लोहान ।’ भेट भएको दश सेकेन्ड पनि भएको थिएन । हत्तपत्त डिनरको प्रस्ताव राखिन् । त्यसपछि उनका अरु दुई साथीसँगै मलाई पनि दुई-चारवाट क्लबमा पुर्याईन । अल्कोहलकै कारण समस्याग्रस्त बनेकी भएपनि निर्धक्क रक्सी पिउन थालिन् । भोड्का पिउनु उनको शोख रहेछ ।
उनी धमाधम कपडा उतार्न थालिन् । उनको शरीरैभरि सुन्दर ट्याटु र चित्र कोरिएका रहेछन् । देब्रे नाडिमा एउटा अमुर्त ट्याटु खोपिएको छ दाहिनेमा चाहिँ श्वास फेर्दै गरु भन्ने लेखिएको थियो । उनले ठट्टा पनि गरिन् ‘मलाई देखेर सास फेर्न भुल्छौ कि भनेर तिमीलाई सम्झाउन लेखेको ।’ उनले टाटेपाटे पेन्टी लगाएकी थिइन् अनि ब्रा गाढा कालो थियो त्यो प्रुlन्समा बनेको रहेछ । हेर्दा हेर्दै ती बस्त्र उनका जिउवाट उत्रिए । एकछिनमै उनि निर्वस्त्र भईन् । मैले सोचेँ ‘उनी अति कमजोर केटी हुन् जोसुकैसँग जेसुकै बहानामा बाँधिन र फुत्किन सक्ने ।’ उनको मुहारमा सरम कत्ति थिएन धक पनि मानिन् । त्यो दृष्य सम्झदा यस्तो लँग्छ हामी वर्षौं पुराना श्रीमान्श्रीमती हौं । कपडा उतारेर पुरै नाङ्गीइसकेपछि उनी सिरकभित्र घुसि्रन् । म त अकमक्क भएँ ।
महिला र पुरुष बिचको विवाह सामान्य कुरा भयो । तर पुरुष र पुरुष अनि महिला र महिलाबिचको सम्बन्ध समाजले अझै पचाइसकेको छैन । अल्पसंख्यक यी मानिसका सम्बन्ध समाजका अन्यलाई भने रहस्यात्मक र कोतुहलताको विषयनै रहेको छ अहिले सम्म पनि । पुरुष समिलंगी (गे) सुनिलबाबु पन्तको अनुभवबाट केही बुझ्न् प्रयास गरौं न त ।
जानकारी दिएछ । ‘उ पनि बुद्ध दर्शन मन पराउने बुद्ध दर्शनबारेमा धेरै कुरा उसलेनै सिकायो’ काठमाडौंको एक गुम्बामा बुद्ध दर्शनको अध्ययन गरेका अमेरीकी चिकित्सकको बारेमा जानकारी दिदै सुनिलले भने ‘हाम्रो धेरै कुरामा मन मिलेपछि उ संग पनि राम्रो सम्बन्ध भयो ।’ दस महिना उडिसामा बसेपछि नेपाल फर्केका सुनिलले तेस्रो िलंगी र समिलंगीले भोगिरहेको पिडा र दुब्र्यवहारविरुद्ध लड्न सामुहिक प्रयासको खाँचो अनुभव गरेछन् र निलहिरा समाजको स्थापना गरेछन् ।
-यज्ञश
‘पाथेर पाचाली’ मा पनि एउटा परिवारको पलायनको कथा थियो । विश्वभर तहल्का मच्चाएको यो फिल्मको जस्तो कथा भन्ने निर्देशकको आपुनो शैली ‘बुह्रान’मा पाइदैन । तर उधारो लिएकै शैलीमा भएपनि यो फिल्म देशको एउटा कथा भन्छ । आपुनै पिता पुर्खाले ज्यान जोखिममा हालेर खेतीयोग्य बनाएको जमिनमा सय बर्ष नपुग्दै अर्कैलाई जमिन्दार थापना गर्नुपरेको थारु समाजको पीडाको गहिराईसम्म यो फिल्म पुग्दैन । राजनीतिक दृष्टिलाई पाखामा थन्काएको भएपनि फिल्मले कम्तिमा इतिहासको एउटा कालखण्डको एउटा जातिमाथिको शोषणको कथा भने अवश्य भन्छ ।
पामुकको कवितामा वर्णन गरिएकी ‘सलक्क कपाल कोरेकी सहिद जन्माउने आइमाई’ जस्तै लाग्नेगरि कपाल कोरिरहेकी देवि सुनुवार असनको एउटा साँघुरो गल्लीको भुयालमा प्रकट हुन्छिन् । र सुरु हुन्छ उनको अनन्त दुखले भरिएको वेपत्ता छोरी खोज्ने पीडा यात्रा । उनका साथमा संवेदना बाँधिएका श्रीमान् र अधिवक्ता मन्दिरा शर्मा देखिन्छन् । सेनाले अपहरण गरेर हत्या गरेकी किशोरी मैना सुनावारकी आमा हुन् देवी । यीनका विषयमा कवि श्यामलले कवितासमेत लेखिसकेका छन् । छोरी हराएको खबरदेखि कंकाल पत्ता लाग्दासम्मको अध्यारा दिनको वर्णन फिल्ममा छ । टन्टलापुर घाममा पनि कसैका आखामा अध्यारोमात्र देख्छन् भन्ने उदाहरण देविका आखाले दिन्छन् । 
कुनै बेला यीनको नाम राजीव भाटिया थियो । भारतीय सैनिकका रिटायर्ड अफिसरका छोरा राजीव बैंककको एक रेष्टुरेण्टमा वेटरको काम गर्थे । तेक्वान्दोका खेलाडी छरितो जिउ भएका यीनले थुप्रै ग्राहकको ध्यान खिच्थे । केही बर्षको थाइल्याण्ड बसाइपछि यी मुम्बई फर्किए र हिन्दी फिल्ममा भाग्य परिक्षण सुरु गरे । कुनैबेलाका ‘डन’ निर्देशक प्रकाश मेहराले नयाँ कलाकारका साथ फिल्म बनाउने योजना बनाइरहेको बेला यी भाटीया तिनको नजरमा पुगे । केही समयपछि मेहराले नयाँ फिल्मको घोषणा गरे । ‘दिदार’ नामको यो फिल्मका नयाँ नायक थिए तिनै भाटीया र यीनलाई नयाँ नाम दिइयो- अक्षय कुमार ।
अक्षय कुमार बलिउडमा साथी कलाकारको रोल काट्ने स्टारका रुपमा बद्नाम छन् । र उनको यो बानीको सबैभन्दा बढी मार यदि कसैले खेपॆको छ भने त्यो सुनिल सेटिट्टले भोगेका छन् । अक्षयको यो क्षमताको सिकार सलमान खानजस्तो सुपरस्टार समेत भइसकेका छन् । सोझो मिजासका दिलदार मुम्बैया सिनल पछिल्लो समयमा अक्षयका अगाडि निकै कमजोर भूमिकामा पनि देखिन थाले । तर यीमध्ये धेरैजसो फिल्ममा अक्षयको समानान्तर भूमिका भएकोमा अक्षयले उनको भूमिका काटिदिन्थे । सुरुवाती समयका ‘हम है वेमिसाल’, ‘सपुत’ र ‘वक्त हमारा है’ मा यी दुवैको भूमिका उस्तै थियो । हरेक फिल्ममा यी दुईका बीच कम्तिमा एउटा फाइट हुन्थ्यो र त्यो नै सबैभन्दा चर्चित पनि हुन्थ्यो । १९९५ को राजिव रायको फिल्म ‘मोहरा’ ले भने यीनको सम्बन्धमा एउटा मोड ल्यायो । भ्रष्ट राज्ययन्त्रका विरुद्ध विद्रोह गरेको एउटा युवाको भूमिकामा सुनिल शेट्टी फिल्मको नायक थिए । र चतुर प्रहरी इन्स्पेक्टरको सहायक भूमिकामा अक्षय कुमार पनि फिल्ममा थिए । फिल्ममा अक्षयकी त्यतिबेलाकी प्रेमिका रविना टन्डन र अर्का ठूला अभिनेता नसिरुद्धिन शाह खलनायकको भूमिकामा थिए । फिल्म रिलिज भयो र ठूलो हिट सावित भयो । यो फिल्मको सफलताको लगभग सबै श्रेय सुनिलले प्रँप्त गरे । निकै महत्वाकांक्षी अक्षयलाई यसले ठूलै झट्का दियो ।
शनिवार बिहानै सिन्धुपाल्चोकको चौतारा जाने निम्तो आयो । पिताजीो मित्र एवं सिन्धुपाल्चोकका काग्रेस नेता राजेन्द्र ताल्चाभडेलले फोन गरेर चौतारा जान बोलाए तर जान सकिन । कृतज्ञतापूर्वक उनको आग्रह नकार्ने धृष्टता गरेपछि आफ्नै गृह जिल्लाको एक गाउ जाने मेसोतर्फ लागियो । काग्रेस नेता डा प्रकाशशरण महतले अघिल्लो दिन नै नुवाकोट जानुपर्छ है भनेर फोन गरेका थिए । शनिवारको रमाइलो ककनीको घमाइलो वातावरणमा मनाइन्छ भनेर ुभैहाल्छु न जवाफ थियो मेरो । शुरुमा सात दलको बैठक र संसदको रिपोर्टिङ गर्नुछ भनेर इन्कार गर्दा डा महतले म पनि त जानुपर्छ नि चाडो फर्कने हो भन्ने जवाफ दिए । त्यसपछि जाने भइयो ।
मोटरसाइकलको कन्डिसन ठिक नभएकोले वाइपासमा तीन राउन्ड चिया खाएर दुइृ घन्टा गफिएपछि सवा नौ तिर उकालो लागियो । १४ ओटा मोटरसाइकल ३ वटा गाडिमा हामी ककनी पुग्यौ साथीहरु ककनीमा मुस्ताङ्गे कफि पिएर ओर्लने कुरा गर्दैथे । तर खालि पेट गइयो । चियाको भरमा लामो समय कुदेपछि नुवाकोटको थानापति चैजु घर भएका जुडो खेलमा नेपाल च्याम्पियन राजेन्द्र तामाङको घरमा कुखुराको मासु र भात खाइयो । स्थानिय नेताहरुको भाषण सुनियो । फर्केर आएपछि ककनीमा रमाइलो गरियो । ककनीमै काभ्रे पोष्टका सम्पादक प्रकाशक मित्र बिष्णु चौलागाइको फोन आयो- आज मेरो घरमा साथीहरु बोलाएको छु जसरी पनि आउनुपर्यो । नागार्जुन कट्न नपाउदै फेरी फोन आयो । त्यसपछी म सरासर चाबेल गए । काभ्रे पोष्टको पं्रकाशन तयारी हुदै थियो । अनलाइनमा केहीतिस च्याट गरियो रेड लेबलसित टाइम पास भयो ।
घर फर्कन लागेको थिए एभिन्युजका प्रेम बानिया र अर्का मित्र आए । नेपाली आज तक च्यानलझै ठान्ने उनीहरुको पारा पनि गज्जबकै । लामो समयको गफ र खुवाइपछि उनीहरु हिडे म आफ्नै सुरमा । त्यतिखेर मध्यरातको साढे १२ बजेको थियो । उनीहरु बानेश्वर जाने भनेर हिडेपछि अर्को लफडामा परेछन । एउटा मोटरसाइकलमा ३ जना आएको देखेर पुलिसले रोक्दा उसैले झापड भेटेछ । ‘उत्साही पत्रकारहरुको महान कार्य’ । त्यसपछि के चाहियो र - पुलिस भ्यान आयो, उनीहरुलाई कोच्यो अनि मोटरसाइकलको साचो पनि लिएर गयो ।
